BBC ရဲ့ သတင်းတစ်ပုဒ်အရ UK စူပါမားကတ်အမျိုးမျိုးမှာ ရောင်းချတဲ့ 'အီတလီ' ခရမ်းချဉ်သီးအနှစ်တွေမှာ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုကို အသုံးပြုပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှာ စိုက်ပျိုးခူးဆွတ်ခဲ့တဲ့ ခရမ်းချဉ်သီးတွေ ပါဝင်နေပုံရပါတယ်။
BBC World Service မှ တာဝန်ပေးအပ်သော စမ်းသပ်မှုအရ ယူကေနှင့် ဂျာမန်လက်လီရောင်းချသူများတွင် ရောင်းချသော ကိုယ်ပိုင်အမှတ်တံဆိပ်များဖြစ်သည့် စုစုပေါင်း ထုတ်ကုန် ၁၇ မျိုးတွင် တရုတ်ခရမ်းချဉ်သီးများ ပါဝင်နိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
အချို့က Tesco ရဲ့ 'Italian Tomato Purée' လိုမျိုး နာမည်မှာ 'Italian' လို့ ရေးထားပြီး တချို့ကတော့ 'Italian' လို့ ရေးထားပါတယ်။ ဥပမာ Asda ရဲ့ 'puréed Italian grown tomatoes' လို့ ရေးထားတဲ့ double concentrate နဲ့ Waitrose ရဲ့ 'Essential Tomato Purée' ကတော့ သူ့ကိုယ်သူ 'Italian tomato puree' လို့ ဖော်ပြထားတာပါ။
BBC World Service မှ စမ်းသပ်ထားသော ထုတ်ကုန်များ၏ စူပါမားကတ်များသည် ဤတွေ့ရှိချက်များကို ငြင်းဆိုကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခရမ်းချဉ်သီးအများစုသည် ရှင်ကျန်းဒေသမှ လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ထုတ်လုပ်မှုသည် ဝီဂါနှင့် အခြားမွတ်စလင်လူနည်းစုများ၏ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
ကုလသမဂ္ဂ (UN) က တရုတ်နိုင်ငံဟာ ဒီလူနည်းစုတွေကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနဲ့ အလွဲသုံးစားပြုမှုတွေ လုပ်ဆောင်တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံက လုံခြုံရေးအန္တရာယ်အဖြစ် ရှုမြင်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံက လူတွေကို ခရမ်းချဉ်သီးလုပ်ငန်းမှာ အလုပ်လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို ငြင်းဆိုပြီး အလုပ်သမားတွေရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို ဥပဒေအရ ကာကွယ်ပေးထားတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ BBC ရဲ့ အဆိုအရ တရုတ်နိုင်ငံက ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာဟာ 'သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေနဲ့ လိမ်ညာမှုတွေ' ကို အခြေခံထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ခရမ်းချဉ်သီးထုတ်လုပ်မှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ထုတ်လုပ်ပြီး အနောက်မြောက်ပိုင်း ရှင်ကျန်းဒေသသည် သီးနှံစိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးရာသီဥတုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သို့သော် ရှင်ကျန်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဖမ်းဆီးမှုများအပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်မှုများနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။
လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အဆိုအရ ဝီဂါလူမျိုး တစ်သန်းကျော်ကို တရုတ်က 'ပြန်လည်ပညာပေးစခန်း' အဖြစ် ဖော်ပြသည့်နေရာတွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ရှင်ကျန်းရှိ ခရမ်းချဉ်ခင်းများ အပါအဝင် ထိန်းသိမ်းခံရသူအချို့သည် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခံခဲ့ရသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
BBC သည် မကြာသေးမီက ဒေသတွင်း ခရမ်းချဉ်သီးစိုက်ပျိုးရေးတွင် လွန်ခဲ့သော ၁၆ နှစ်အတွင်း အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခံရမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် မျက်မြင်တွေ့ရှိခဲ့ရသည်ဟု သတင်းပို့ခဲ့သူ ၁၄ ဦးနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့သည်။ ကလောင်အမည်ဝှက်ဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သော ယခင်ထိန်းသိမ်းခံရသူတစ်ဦးက အလုပ်သမားများသည် နေ့စဉ် ၆၅၀ ကီလိုဂရမ်အထိ ကန့်သတ်ပမာဏကို ပြည့်မီရမည်ဖြစ်ပြီး မအောင်မြင်သူများကို ပြစ်ဒဏ်ပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
BBC က “ဤအကောင့်များကို အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ကိုက်ညီမှုရှိပြီး ရှင်ကျန်းရှိ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုများကို ဖော်ပြထားသည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာတွင် သက်သေအထောက်အထားများကို ပဲ့တင်ထပ်နေသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ သင်္ဘောတင်ပို့မှုအချက်အလက်များကို စုစည်းခြင်းဖြင့် BBC သည် ရှင်ကျန်းခရမ်းချဉ်သီးအများစုကို ကာဇက်စတန်၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံများမှတစ်ဆင့် ရထားဖြင့် ဥရောပသို့ မည်သို့သယ်ယူပို့ဆောင်သည်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အီတလီသို့ ဆက်လက်တင်ပို့သည်။
Tesco နှင့် Rewe ကဲ့သို့သော လက်လီရောင်းချသူအချို့သည် ထောက်ပံ့မှုကို ရပ်ဆိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် ထုတ်ကုန်များကို ရုပ်သိမ်းခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး Waitrose၊ Morrisons နှင့် Edeka အပါအဝင် အခြားသူများက တွေ့ရှိချက်များကို ငြင်းခုံပြီး ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်စမ်းသပ်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် စွပ်စွဲချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ Lidl သည် ထောက်ပံ့မှုပြဿနာများကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီတွင် ခေတ္တရောင်းချခဲ့သော ထုတ်ကုန်တစ်ခုတွင် တရုတ်ခရမ်းချဉ်သီးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။
အီတလီနိုင်ငံမှ အဓိက ခရမ်းချဉ်သီးပြုပြင်ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Antonio Petti ၏ ရင်းမြစ်ရှာဖွေခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းထုတ်စရာများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သင်္ဘောတင်ပို့မှုမှတ်တမ်းများအရ ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၀ မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း Xinjiang Guannong နှင့် ၎င်း၏လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီများမှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိ ၃၆ သန်းကျော် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ Xinjiang Guannong သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဓိကပေးသွင်းသူဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ခရမ်းချဉ်သီးများ၏ များပြားသောအစိတ်အပိုင်းကို ထုတ်လုပ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Petti အုပ်စု၏ စက်ရုံများထဲမှ တစ်ခုကို လိမ်လည်မှုဖြင့် အီတလီစစ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် အခြားနိုင်ငံခြား ခရမ်းချဉ်သီးများကို အီတလီနိုင်ငံထုတ်အဖြစ် လိမ်လည်လှည့်ဖြားခဲ့ကြောင်း အီတလီသတင်းစာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုအပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် အမှုကို တရားရုံးပြင်ပတွင် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။
Petti စက်ရုံသို့ လျှို့ဝှက်သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် BBC သတင်းထောက်တစ်ဦးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လရက်စွဲပါ Xinjiang Guannong မှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိပါဝင်သည်ဟု တံဆိပ်ကပ်ထားသော စည်များကို ရိုက်ကူးထားသည့် ဗီဒီယိုကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ Petti သည် Xinjiang Guannong မှ မကြာသေးမီက ဝယ်ယူမှုများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နောက်ဆုံးမှာယူမှုသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် Xinjiang Guannong နှင့် ဆက်စပ်နေသော Bazhou Red Fruit မှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိကို ရယူခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း တရုတ်ခရမ်းချဉ်သီးထုတ်ကုန်များ တင်သွင်းခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် စောင့်ကြည့်မှုကို မြှင့်တင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဤကုမ္ပဏီသည် “အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိပါ” ဟု Petti ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက BBC သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ Bazhou Red Fruit သည် Xinjiang Guannong နှင့် ဖုန်းနံပါတ်တစ်ခုကို မျှဝေထားကြောင်းနှင့် သင်္ဘောဒေတာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအပါအဝင် အခြားအထောက်အထားများကို မျှဝေထားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး Bazhou သည် ၎င်း၏ shell company ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။
Petti ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက “အနာဂတ်မှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ တရုတ်နိုင်ငံကနေ ခရမ်းချဉ်သီးထုတ်ကုန်တွေကို မတင်သွင်းတော့ဘဲ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အလုပ်သမားအခွင့်အရေးတွေကို လိုက်နာမှုရှိစေဖို့ ပေးသွင်းသူတွေကို စောင့်ကြည့်မှုကို တိုးမြှင့်သွားမှာပါ” လို့ ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်က ရှင်ကျန်းပို့ကုန်အားလုံးကို ပိတ်ပင်ရန် တင်းကျပ်သောဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဥရောပနှင့် ယူကေတို့က ပိုမိုပျော့ပျောင်းသော ချဉ်းကပ်မှုကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုကို အသုံးမပြုစေရန် ကိုယ်တိုင်စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်နိုင်စေခဲ့သည်။
ဤတွေ့ရှိချက်များသည် ခိုင်မာသော ခြေရာခံစနစ်များ၏ အရေးပါမှုနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် စိန်ခေါ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ EU သည် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုဆိုင်ရာ ပိုမိုတင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများ ပြဋ္ဌာန်းလာသည်နှင့်အမျှ UK ၏ ကိုယ်ပိုင်စည်းမျဉ်းအပေါ် မှီခိုအားထားမှုသည် ပိုမိုတင်းကျပ်သော စစ်ဆေးမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။
ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်