ဗြိတိန် စူပါမားကတ် အသီးသီးမှ ရောင်းချသော 'အီတလီ' ခရမ်းချဉ်သီး သန့်စင်မှုတွင် တရုတ်နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးပြီး ခရမ်းချဉ်သီးများ အဓမ္မ ခိုင်းစေမှုဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီးများ ပါဝင်နေကြောင်း BBC သတင်းအရ သိရသည်။
BBC World Service မှ ပေးအပ်သော စမ်းသပ်မှုတွင် စုစုပေါင်း ထုတ်ကုန် ၁၇ ခုတွင် အများစုမှာ UK နှင့် German လက်လီရောင်းချသူများတွင် တရုတ်ခရမ်းချဉ်သီးများ ပါဝင်ဖွယ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
အချို့တွင် Tesco ၏ 'Italian Tomato Purée' ကဲ့သို့သော ၎င်းတို့၏အမည်တွင် 'အီတလီ' ရှိပြီး အချို့တွင် 'အီတလီ' တွင် 'အီတလီ' ခရမ်းချဉ်သီးသန့်စင်ထားသော ခရမ်းချဉ်သီးများပါရှိသည်ဟူသော Asda ၏နှစ်ဆအာရုံစူးစိုက်မှုကဲ့သို့သော ၎င်းတို့၏ဖော်ပြချက်တွင် 'အီတလီ' နှင့် Waitrose's 'Essential Tomato Purée' တို့ပါရှိသည်။
BBC World Service ၏ ထုတ်ကုန်များကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးသည့် စူပါမားကတ်များသည် အဆိုပါ တွေ့ရှိချက်များကို အငြင်းပွားကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခရမ်းချဉ်သီးအများစုသည် Uyghur နှင့် အခြားသော မူဆလင်လူနည်းစုအများစု၏ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ရှင်ကျန်းဒေသမှ လာခြင်းဖြစ်သည်။
လုံခြုံရေးအန္တရာယ်လို့ တရုတ်နိုင်ငံက ယူဆထားတဲ့ ဒီလူနည်းစုတွေကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂက တရုတ်နိုင်ငံကို စွပ်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ခရမ်းချဉ်သီးလုပ်ငန်းမှာ လူတွေကို အလုပ်ခိုင်းစေတယ်လို့ တရုတ်က ငြင်းဆိုထားပြီး အလုပ်သမားတွေရဲ့ ရပိုင်ခွင့်တွေကို ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဘီဘီစီ ၏ အဆိုအရ တရုတ်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အစီရင်ခံစာသည် 'မမှန်မကန် လိမ်ညာခြင်း' ကို အခြေခံသည်ဟု ဆိုသည်။
တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီး၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ရှင်ကျန်းပြည်နယ် အနောက်မြောက်ဒေသသည် သီးနှံစိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးရာသီဥတုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သို့သော်လည်း ရှင်ကျန်းသည် 2017 ခုနှစ်မှစ၍ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖမ်းဆီးခြင်းအပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ အစီရင်ခံစာများကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိစစ်မှုကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။
လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များ၏အဆိုအရ 'ပြန်လည်ပညာသင်ကြားရေးစခန်းများ' တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ Uyghur တစ်သန်းကျော် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း သိရသည်။ ရှင်ကျန်း၏ ခရမ်းချဉ်သီးစိုက်ခင်းများ အပါအဝင် အကျဉ်းသားအချို့ကို အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှု ခံနေရသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများ ထွက်ပေါ်လာသည်။
ပြီးခဲ့သော 16 နှစ်အတွင်း ဒေသတွင်း ခရမ်းချဉ်သီးထုတ်လုပ်မှုတွင် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှု ကြုံတွေ့ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် သက်သေပြခဲ့သော လူ ၁၄ ဦးအား BBC က မကြာသေးမီက ပြောဆိုခဲ့သည်။ အကျဉ်းသားဟောင်းတစ်ဦးက ကလောင်အမည်ဖြင့်ပြောသော အလုပ်သမားများသည် ပျက်ကွက်သူများကို ပြစ်ဒဏ်များနှင့်အတူ နေ့စဉ် 650 ကီလိုဂရမ်အထိ ခွဲတမ်းပြည့်မီရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ဒီအကောင့်တွေကို အတည်ပြုဖို့က ခက်ခဲပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ရှင်းကျန်းမှာရှိတဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေမှာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနဲ့ အတင်းအကြပ်လုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုတွေကို အစီရင်ခံထားတဲ့ 2022 UN အစီရင်ခံစာမှာ ပဲ့တင်ထပ်တဲ့ အထောက်အထားတွေ ရှိနေပါတယ်” ဟု BBC မှ ပြောကြားခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ သင်္ဘောတင်ခြင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုစည်း၍ BBC သည် စင်ကျန်းခရမ်းချဉ်သီးများကို ဥရောပသို့ ပို့ဆောင်ပုံ - ကာဇက်စတန်၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ဂျော်ဂျီယာသို့ ရထားဖြင့် ဥရောပသို့ ပို့ဆောင်ပုံတို့ကို BBC မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
Tesco နှင့် Rewe ကဲ့သို့သော လက်လီအရောင်းဆိုင်အချို့သည် ထောက်ပံ့မှုရပ်ဆိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် ထုတ်ကုန်များကို ရုပ်သိမ်းခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး Waitrose၊ Morrisons နှင့် Edeka အပါအဝင် အခြားသူများက တွေ့ရှိချက်များကို အငြင်းပွားကာ ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်စမ်းသပ်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းအဆိုများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ Lidl သည် ရောင်းလိုအားပြဿနာများကြောင့် 2023 ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီတွင် အတိုချုံးရောင်းချသည့် ထုတ်ကုန်တစ်ခုတွင် တရုတ်ခရမ်းချဉ်သီးများကို အသုံးပြုထားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။
အဓိက အီတလီ ခရမ်းချဉ်သီး ထုတ်ယူသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် အန်တိုနီယို ပက်တီ၏ အရင်းအမြစ်ရှာဖွေခြင်း အလေ့အထများနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပို့ဆောင်ရေးမှတ်တမ်းများအရ ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၀ မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း Xinjiang Guannong နှင့် ၎င်း၏လုပ်ငန်းခွဲများမှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိ ကီလိုဂရမ် ၃၆ သန်းကျော် ရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ Xinjiang Guannong သည် ကမ္ဘာ့ခရမ်းချဉ်သီးများကို သိသိသာသာ အချိုးကျထုတ်လုပ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် အဓိကရောင်းချသူဖြစ်သည်။
2021 ခုနှစ်တွင် Petti အုပ်စု၏စက်ရုံများထဲမှတစ်ခုသည် လိမ်လည်မှုသံသယဖြင့် အီတလီစစ်တပ်ရဲများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်းခံခဲ့ရပြီး တရုတ်နှင့် အခြားနိုင်ငံခြားခရမ်းချဉ်သီးများကို အီတလီအဖြစ် ဖြတ်သွားကြောင်း အီတလီသတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။ စီးနင်းမှုအပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် အမှုကို တရားရုံးမှ အပြီးအပြတ် စီရင်ခဲ့သည်။
Petti စက်ရုံသို့ လျှို့ဝှက်သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် BBC သတင်းထောက်တစ်ဦးသည် 2023 ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် Xinjiang Guannong မှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိပါရှိသော စည်များပါသည့် ဗီဒီယိုဖိုင်ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ Petti သည် Xinjiang Guannong ထံမှ မကြာသေးမီက ဝယ်ယူမှုများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏နောက်ဆုံးမှာယူမှုသည် 2020 ခုနှစ်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် Xinjiang Guannong ထံမှ ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိများကို မျှဝေပေးသည့် Fenzhou နှင့် Guannong မှ အနီရောင်ခရမ်းချဉ်သီးငါးပိများကို မျှဝေပေးခဲ့ကြောင်း ကုမ္ပဏီမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်က ခရမ်းချဉ်သီး ထုတ်ကုန်တွေ တင်သွင်းတာကို ရပ်လိုက်ပြီး ထောက်ပံ့မှု ကွင်းဆက် စောင့်ကြည့်မှုကို တိုးမြှင့်မယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ဤကုမ္ပဏီသည် “အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေမှုတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းမပြု” ဟု Petti ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက BBC သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Bazhou Red Fruit သည် Xinjiang Guannong နှင့် ဖုန်းနံပါတ်တစ်ခုကို မျှဝေထားကြောင်း၊ Bazhou သည် ၎င်း၏ ဘူးခွံကုမ္ပဏီဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည့် သင်္ဘောဒေတာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအပါအဝင် အခြားသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
Petti ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက “အနာဂတ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံကနေ ခရမ်းချဉ်သီးထွက်ကုန်တွေကို တင်သွင်းမှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ လူသားနဲ့ အလုပ်သမားတွေရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို လိုက်လျောညီထွေရှိစေဖို့ ပေးသွင်းသူတွေရဲ့ စောင့်ကြည့်မှုကို တိုးမြှင့်သွားမှာပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
US သည် Xinjiang တင်ပို့မှုအားလုံးကိုတားမြစ်ရန်တင်းကျပ်သောဥပဒေတစ်ရပ်ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီးဥရောပနှင့်ဗြိတိန်တို့သည်ပိုမိုပျော့ပျောင်းသောချဉ်းကပ်မှုကိုယူကြပြီးကုမ္ပဏီများသည်ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင်အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်းကိုအသုံးမပြုကြောင်းသေချာစေရန်အတွက်ကုမ္ပဏီများအားမိမိဘာသာထိန်းချုပ်ခွင့်ပြုထားသည်။
တွေ့ရှိချက်များသည် ခိုင်မာသောခြေရာခံနိုင်မှုစနစ်များ၏ အရေးပါမှုနှင့် ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို ထိန်းသိမ်းထားရန် စိန်ခေါ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။ အီးယူသည် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များတွင် အတင်းအကြပ်လုပ်အားပေးစေခိုင်းမှုဆိုင်ရာ တင်းကျပ်သောစည်းမျဉ်းများကို မိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့်၊ ဗြိတိန်၏ ကိုယ်ပိုင်စည်းမျဉ်းများအပေါ် မှီခိုအားထားမှုသည် တိုးမြှင့်စိစစ်မှုကို ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။
ပို့စ်အချိန်- နိုဝင်ဘာ-၀၅-၂၀၂၅